Përafërsisht 480 kilometra mbi Tokë, kompanitë farmaceutike po eksplorojnë mundësitë e ofruara nga mjedisi hapësinor për zhvillimin e një industrie të re, e cila aspiron të shfrytëzojë kushtet e mikrogravitetit në prodhimin e barnave dhe materialeve të përparuara.
Tre kapsule, secila me madhësinë e një lavatriçeje, po rrotullohen rreth Tokës. Brenda njërës prej tyre, po rriten kristale të vogla të një ilaçi potencial kundër kancerit. Dy të tjerat po testojnë materiale mbrojtëse termike dhe sisteme navigimi, përpara kthimit të tyre në Tokë, gjatë të cilit do të duhet të udhëtojnë nëpër atmosferë me shpejtësi supersonike.
Anijet kozmike janë në pronësi të kompanisë amerikane Varda Space Industries , me seli në Kaliforni. Më 1 tetor, ajo dërgoi dy prej tyre në hapësirë ??me të njëjtën raketë, ndërsa më 20 tetor, e treta pasoi. Për herë të parë në historinë e kompanisë, tre nga anijet e saj kozmike janë në orbitë në të njëjtën kohë , duke e sjellë atë një hap më afër qëllimit të saj: krijimin e një flote fabrikash të automatizuara të prodhimit të barnave në orbitën rreth Tokës.
“Ne jemi kompania e parë në historinë e njerëzimit që lëshon njëkohësisht disa automjete komerciale për rikthim në atmosferë. Ndërsa lëshimet bëhen më të shpeshta, ‘skenari i çmendur’ i mëparshëm i prodhimit të produkteve në Hapësirë ??po bëhet gjithnjë e më i prekshëm”, tha drejtori ekzekutiv i Varda-s, Will Brew.
Një nga arsyet më të rëndësishme pse shkencëtarët po shqyrtojnë mundësinë e prodhimit të materialeve në hapësirë ??është mikrograviteti, domethënë kushtet pothuajse zero gravitet që mbizotërojnë në orbitë.
Në Tokë, graviteti bën që grimcat e pezulluara në lëngje të vendosen, ndërsa ndryshimet në dendësi krijojnë rryma. Të dyja fenomenet mund të ndikojnë në procesin e formimit dhe rritjes së kristaleve.
"Nëse mund t'i eliminojmë këto efekte, kristalet mund të rriten në një mënyrë shumë më të organizuar", shpjegon Dr. Megan Christian, menaxhere e misionit të prodhimit hapësinor në organizatën britanike Satellite Applications Catapult.
Për kompanitë farmaceutike, kjo mund të hapë rrugë të reja në zhvillimin dhe sintezën e barnave. Madhësia, forma dhe rregullimi i kristaleve të një përbërësi aktiv ndikojnë në mënyrën se si tretet një ilaç, në stabilitetin e tij dhe në metodën e administrimit.
Në disa raste, prodhimi i kristaleve në mikrogravitet mund të lejojë riformulimin e barnave që aktualisht administrohen ekskluzivisht me infuzion intravenoz, në mënyrë që ato të jenë të disponueshme në një formë më të përshtatshme, siç janë injeksionet.
Mundësitë nuk kufizohen vetëm në industrinë farmaceutike. Përfitimet nga prodhimi orbital mund të shtohen edhe në teknologjinë gjysmëpërçuese, e cila përdoret në një gamë të gjerë produktesh, nga telefonat inteligjentë te automjetet elektrike. Mikrograviteti dhe mungesa e një atmosfere mund të ndihmojnë në krijimin e kristaleve më të pastra, me më pak papërsosmëri.
"Personalisht, do të doja shumë të provoja prodhimin e grafenit në mikrogravitet. Në teori, është një material i shkëlqyer, por në praktikë kristalet e tij kanë shumë papërsosmëri. Diçka e ngjashme ndodh me gjysmëpërçuesit. Nëse arrijmë t'i kufizojmë papërsosmëritë, mund të krijojmë materiale me performancë shumë më të mirë", vëren Christian.
Nga Stacioni Ndërkombëtar Hapësinor te fabrikat autonome
Shkencëtarët kanë eksperimentuar me prodhimin e materialeve në mikrogravitet për dekada të tëra, veçanërisht në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor (ISS). Megjithatë, stacioni ka shërbyer më shumë si një "pllakë prove" për ide shkencore sesa si një strukturë e projektuar për prodhim industrial. ISS pritet të "çmontohet" rreth vitit 2030.
"Nuk u projektua që nga fillimi duke pasur parasysh prodhimin industrial", tha Dr. Ryan Reeves, zëvendësshkencor kryesor në Laboratorin Kombëtar të ISS-së.
Disa kompani tashmë po zhvillojnë stacione hapësinore komerciale që mund të zëvendësojnë ISS-në, ndërsa të tjera po projektojnë laboratorë dhe pajisje të specializuara për të kryer eksperimente në orbitë.
Midis tyre është edhe British BioOrbit, e cila kohët e fundit dërgoi një laborator me madhësinë e një mikrovale në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor, si një hap i parë drejt prodhimit të ilaçeve kundër kancerit që mund të injektohen nga vetë pacientët.
Megjithatë, për disa aplikime industriale, prania njerëzore mund të jetë një pengesë.
“Na duhet t’i largojmë njerëzit nga procesi sepse nuk po operojmë në kushte sterile. Po shkaktojmë dridhje dhe kërkojmë një nivel shumë më të lartë masash sigurie”, shpjegon Christian.
Këtu hyjnë në lojë fabrikat autonome hapësinore të Varda-s. Mjetet, të njohura si fluturues të lirë, transportohen në orbitë nga raketat SpaceX dhe kanë laboratorë të vegjël ku materialet përpunohen pa praninë e astronautëve.
Pasi të përfundojnë eksperimentet, kapsula shkëputet nga anija kozmike, rihyn në atmosferë dhe kthehet në Tokë me parashutë. Ngarkesa e vlefshme zakonisht zbarkon në zona të pabanuara.
Varda është ndër kompanitë që kanë bërë përparimin më të madh në zhvillimin e kësaj teknologjie, pasi tashmë ka arritur të sjellë disa kapsula nga Hapësira. Ajo planifikon shtatë misione të tjera për vitin 2027, ndërsa në vitin 2028 aspiron të kryejë dhjetë të tjera./ The Guardian
