Mbetjet e elefantit u zbuluan së bashku me sëpata dore dhe vegla për prerje prej bazalti, mjete karakteristike të traditës akeuliane, një nga teknologjitë më të hershme dhe më të përhapura të përpunimit të gurit në historinë njerëzore. 

Një dhëmb i vetëm elefanti nga lashtësia po u ofron shkencëtarëve një vështrim të jashtëzakonshëm mbi një botë që ekzistonte rreth 700,000 vjet më parë. I gjetur në Izraelin verior, ky fosil i ka ndihmuar studiuesit të rindërtojnë një peizazh parahistorik çuditërisht të gjelbëruar, të mbushur me pyje, lumenj, ligatina dhe bimësi të bollshme. Ky mjedis i lashtë siguronte kushtet e nevojshme për jetën e elefantëve gjigantë dhe të disa prej popullatave më të hershme njerëzore të rajonit, duke zbuluar se si qasja në ujë dhe burimet natyrore mund t’i ketë ndihmuar paraardhësit tanë të mbijetonin dhe të lëviznin nga një kontinent në tjetrin.

Zbulimi vjen nga Gesher Benot Ya'aqov (GBY-NBA), një vend arkeologjik ku njerëzit e hershëm prodhonin vegla guri qindra mijëra vjet më parë. Mbetjet e elefantit u zbuluan së bashku me sëpata dore dhe vegla për prerje të prodhuara nga bazalti, një shkëmb vullkanik. Këto mjete i përkasin traditës akeuliane, një nga teknologjitë më të vjetra dhe më të përhapura të përpunimit të gurit në historinë njerëzore.

Studimi, i botuar në revistën Quaternary Science Reviews, u drejtua nga Hannah Farrell, kandidate për doktoraturë në Universitetin e Haifës. Ekipi shqyrtoi një dhëmballë të madhe elefanti dhe fragmente të një dhëmbi të gjatë, të zbuluara në Gesher Benot Ya'aqov (Ura e Bijave të Jakobit), që ndodhet në Luginën e Riftit të Jordanit, në jug të Luginës së sotme të Hulas. Gërmimet në këtë vend u kryen nga profesori Gonen Sharon i Universitetit Tel-Hai të Kiryat Shmonës në Galile dhe kolegët e tij.

Një dhëmb elefanti gjigant zbulon një botë parahistorike të zhdukur

Fosilet i përkisnin Palaeoloxodon antiquus, i njohur zakonisht si elefanti me dhëmbë të drejtë. Kjo kafshë gjigante parahistorike ishte ndër gjitarët më të mëdhenj tokësorë të Pleistocenit, periudhës gjeologjike që përfshinte epokat më të fundit të akullnajave.

Në vend që të përqendroheshin vetëm te vetë kafsha, shkencëtarët e trajtuan dhëmbin e saj si një dëshmi të botës ku ajo kishte jetuar. Dhëmbët mund të ruajnë gjurmë kimike që japin informacion për ushqimin dhe mjedisin rrethues të një kafshe, duke u mundësuar studiuesve të hetojnë kushtet mjedisore të qindra mijëra viteve më parë.

Për të zbuluar këto të dhëna, ekipi kombinoi disa teknika shkencore, përfshirë skanimet me tomografi të kompjuterizuar (CT), rindërtimin tredimensional (3D), ekzaminimin mikroskopik të konsumimit të dhëmbit, gjeokiminë e izotopeve dhe analizën e polenit. Imazheria me CT u mundësoi studiuesve të shqyrtonin strukturën e brendshme të fosilit, ndërsa matjet kimike dhe provat mikroskopike ndihmuan në krijimin e një pamjeje të habitatit të lashtë.

Rezultatet treguan një peizazh jashtëzakonisht të qëndrueshëm, që përfshinte zona pyjore, kullota të hapura, këneta, lumenj me rrjedhje dhe pellgje të cekëta ujore. Matjet e izotopeve të karbonit sugjeruan se elefanti jetonte në një mjedis me furnizim të qëndrueshëm me ujë. Ndërkohë, poleni i ruajtur në sedimentet aty pranë zbuloi një shumëllojshmëri bimësh ligatinore, përfshirë kallamishtet, bimët e familjes Cyperaceae, shelgjet, tamariskët dhe bimësinë ujore.

Së bashku, këto zbulime sugjerojnë se rajoni ofronte një mjedis të larmishëm dhe të pasur, të aftë për të mbështetur si gjitarët gjigantë, ashtu edhe komunitetet e hershme njerëzore.

Një oazë e lashtë përgjatë një rruge kyçe të migrimit njerëzor

Vendndodhja e këtij peizazhi parahistorik e bën zbulimin veçanërisht të rëndësishëm. Lugina e Hulas ndodhet brenda Korridorit të Levantit, një kalim natyror që lidh Afrikën me Euroazinë dhe që luajti një rol të rëndësishëm në lëvizjet e njerëzve dhe kafshëve të lashta.

Studiuesit besojnë se kjo zonë shërbente si një strehë ekologjike relativisht e qëndrueshme, duke ruajtur habitate dhe burime jetike për periudha të gjata. Lumenjtë, ligatinat, pyjet dhe kullotat e saj do të kishin ofruar burime të qëndrueshme uji, bimësi dhe jetë shtazore për popullatat që kalonin nëpër rajon.

Për njerëzit e hershëm, qasja në mjedise të tilla mund të kishte bërë dallimin midis mbijetesës në një peizazh të panjohur dhe pamundësisë për të mbajtur gjallë një popullatë. Prandaj, studimi i këtyre habitateve mund të ndihmojë në shpjegimin e mënyrës se si grupet e lashta njerëzore lëviznin nëpër rajon dhe përshtateshin me kushtet mjedisore në ndryshim.

Sipas profesorit Sharon, “Të kuptuarit se si njerëzit dhe kafshët reaguan ndaj ndryshimeve mjedisore qindra mijëra vjet më parë na ndihmon të kuptojmë më mirë forcat që formësuan specien tonë.”

Gjetjet nënvizojnë rëndësinë e studimit të peizazheve të lashta, krahas fosileve dhe artefakteve të zbuluara në to. Duke rindërtuar mjediset që mbështetën jetën parahistorike, studiuesit mund të fitojnë një kuptim më të qartë të kushteve që ndikuan në mbijetesën dhe migrimin e njerëzve të hershëm.

“Disponueshmëria e ujit, bimësisë dhe burimeve shtazore përcaktonte se ku mund të mbijetonin njerëzit dhe kafshët e egra”, thotë Sharon. “Ligatinat, lumenjtë dhe zonat pyjore të Luginës së Hulas ndihmuan në mbështetjen e jetës përgjatë një prej korridoreve më të hershme të migrimit në botë, duke ofruar një mundësi të rrallë për të kuptuar kushtet ekologjike që mbështetën si kafshët, ashtu edhe popullatat njerëzore, rreth 700,000 vjet më parë.”/ScienceDaily