Një ekip fizikanësh, që përfshin laureatin e Nobelit Giorgio Parisi, ka arritur të zgjidhë një enigmë matematikore të pazgjidhur prej më shumë se dhjetë vjetësh, duke u mbështetur në inteligjencën artificiale gjeneruese.

Puna kërkimore, e bërë publike më 1 korrik, trajton fenomenin e njohur si “bllokimi”, i cili përshkruan transformimin e beftë nga një fazë e lëngshme në një fazë të ngurtë por të çrregullt. Për ta ilustruar thjesht, mjafton të mendoni për një tryezë bilardoje: me shtimin gradual të topave, hapësira mbushet derisa çdo top ngec në pozicionin e tij, duke arritur pikërisht gjendjen e bllokuar.

Që në vitin 2014, Parisi dhe kolegu i tij Francesco Zamponi e kishin përshkruar këtë sjellje dhe kishin vërejtur përmes llogaritjeve numerike se dy parametra, a dhe b, përmbushnin gjithnjë ekuacionin a + b = 1. Megjithatë, një provë e plotë matematikore e kësaj lidhjeje u kishte mbetur e paarritshme.

Edhe studiuesi Matthieu Wyart kishte mbërritur në të njëjtin rezultat përmes një rruge krejtësisht të ndryshme, duke lënë të kuptohej se fshihej një shpjegim më thelbësor fizik. Për shumë vite, misteri mbeti i pazgjidhur.

Pasi një dekadë nuk pati përparim, Parisi vendosi ta vërë në provë modelin e inteligjencës artificiale Claude. Pasi sistemi riprodhoi gjetjet e mëparshme, atij iu kërkua të argumentonte pse a + b = 1. Sipas Zamponit, koncepti thelbësor që sugjeroi inteligjenca artificiale ishte i saktë që në hapin e parë, pavarësisht disa pasaktësive të vogla.

Pas afro 40 ciklesh udhëzimesh, ekipi përfitoi një zgjidhje gjithëpërfshirëse, gati për publikim. Ata zbuluan se çelësi i përgjigjes qëndronte i fshehur brenda vetë ekuacioneve, pa qenë nevoja për hipoteza plotësuese.

Ky shembull dëshmon se inteligjenca artificiale mund të kontribuojë në zgjidhjen e problemeve komplekse duke sjellë këndvështrime të reja. Megjithatë, autorët nënvizojnë se ndërhyrja njerëzore mbetet vendimtare, veçanërisht për konceptimin e ideve drejtuese dhe interpretimin e gjetjeve.

Aktualisht, Zamponi po e aplikon këtë metodologji edhe në sfida të tjera, duke e konsideruar partneritetin me inteligjencën artificiale si një instrument për të përshpejtuar kërkimin dhe për të eksploruar ide të reja.