Në mendimin e Carl Gustav Jung-ut, njeriu nuk bëhet i thellë pa paguar një çmim, distancën nga turma. Sa më shumë të depërtojë në vetëdije, sa më shumë të kuptojë hijen, frikën, arketipet dhe konfliktet e brendshme, aq më pak mund të jetojë në sipërfaqen e përbashkët të mendimit kolektiv.

Kjo largësi shpesh quhet vetmi. Por për Jung-un, ajo nuk është një fat i hidhur, por një fazë e domosdoshme e pjekurisë shpirtërore, një kusht paraprak për marrëdhënie të vërteta, të ndërtuara mbi individualitet dhe jo mbi shkrirje.

Duke rezonuar në këtë fokusim, Carl Gustav Jung, shprehet se, “Kur një njeri di më shumë se të tjerët, ai bëhet i vetmuar. Por vetmia nuk është domosdoshmërisht armiku i miqësisë, sepse askush nuk është më i ndjeshëm ndaj marrëdhënieve sesa i vetmi, dhe miqësia lulëzon vetëm kur secili individ është i ndërgjegjshëm për individualitetin e tij dhe nuk identifikohet me të tjerët.”

Kjo thënie e Jung-ut prek një tension themelor të ekzistencës njerëzore, paradoksin mes dijes dhe përkatësisë. Të dish më shumë nuk do të thotë thjesht të zotërosh informacion, në kuptimin jungian, do të thotë të kesh hyrë më thellë në vetëdije, të kesh përballur hijen, të kesh depërtuar në labirintin e arketipeve që strukturojnë psiken. Dhe çdo zbritje në thellësi është, në fillim, një largim nga turma.

Jung e shihte procesin e individuacionit si rrugëtim drejt integrimit të vetes, bashkimin e ndërgjegjes me të pavetëdijshmen. Ai që përparon në këtë proces fillon të mos përputhet më plotësisht me normat kolektive. Ai nuk reagon më sipas “personës”, maskës sociale, por sipas një qendre më të thellë, Vetës (Self).

Kjo krijon një distancë.

Jo sepse ai përçmon të tjerët, por sepse nuk mund të identifikohet më me mendimet e gatshme, me emocionet e importuara, me moralin e paprovuar. Një njeri i tillë shpesh perceptohet si i ndryshëm, madje si i ftohtë. Në të vërtetë, ai thjesht ka filluar të jetojë nga një bosht i brendshëm.

Dhe çdo bosht i brendshëm është, në thelb, i vetmuar.

Por Jung bën një dallim të rëndësishëm, vetmia nuk është armiku i miqësisë.

Në psikologjinë analitike, marrëdhënia autentike kërkon dy subjekte të diferencuara. Nëse dy individë janë të shkrirë në njëri-tjetrin, në varësi emocionale, në projeksione, në iluzione, ajo që quhet “miqësi” është shpesh një marrëveshje e pavetëdijshme për të mos u përballur me vetveten.

I vetmi, në kuptimin jungian, është ai që ka hequr projeksionet. Ai nuk e përdor tjetrin si pasqyrë për të mbushur boshllëkun e vet. Për këtë arsye, ai është më i ndjeshëm ndaj marrëdhënieve, sepse ai i sheh ato pa mjegullën e nevojës për identifikim.

“...miqësia lulëzon vetëm kur secili individ është i ndërgjegjshëm për individualitetin e tij dhe nuk identifikohet me të tjerët.”

Kjo është një tezë radikale.

Miqësia e vërtetë nuk ndërtohet mbi ngjashmërinë e verbër, por mbi diferencën e pranuar. Ajo kërkon që secili të ketë një qendër graviteti të brendshme. Vetëm atëherë marrëdhënia nuk është shkrirje, por dialog, nuk është varësi, por zgjedhje.

Në këtë kuptim, vetmia bëhet kusht paraprak për dashurinë dhe miqësinë e pjekur. Pa një përvojë të thellë të vetes, tjetri shndërrohet në instrument, për siguri, për miratim, për shmangie të ankthit ekzistencial.

Në planin ekzistencial, Jung është në rezonancë me idenë se individi që ngrihet mbi ndërgjegjen kolektive paguan një çmim, izolimin. Por ky izolim është kalimtar dhe krijues. Ai është hapësira ku lind autonomia morale.

Për dikë që, si ju, e sheh lirinë si të lidhur me përgjegjësinë dhe vetëdijen, kjo fjali ka një peshë të veçantë, liria e brendshme kërkon një distancë nga turma. Por ajo nuk e shkatërron marrëdhënien, përkundrazi, e pastron dhe e pasuron atë.

Në thelb, Jung na thotë se vetmia nuk është mungesë, por përgatitje. Ajo është terreni ku individi mëson të qëndrojë mbi këmbët e veta psikike. Dhe vetëm ai që qëndron mbi veten mund të shtrihet drejt tjetrit pa u rrëzuar mbi të.

Vetmia e dijes është një provë. Miqësia e vërtetë është shpërblimi i saj.

Përgatiti: Albert Vataj